Yönetmelik Nasıl Yazılır? Adım Adım Taslak Rehberi

Yönetmelik nasıl yazılır? Resmî bir yönetmelik taslağı hazırlanırken önce düzenleme yetkisinin ve hukukî dayanağın belirlenmesi, ardından amaç, kapsam, dayanak, tanımlar ve esas hükümlerin sistemli biçimde maddelere ayrılması gerekir. Türkiye’de kamu kurumlarının mevzuat taslaklarının hazırlanmasında 23 Şubat 2022 tarihli ve 5210 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik temel kuralları belirler. Yönetmelik yalnız iyi yazılmış bir metin değildir; yetkili makam tarafından, üst hukuk normlarına uygun şekilde hazırlanmış düzenleyici işlemdir.

Yönetmelik nasıl yazılır? İlk adım yetki ve dayanağı belirlemek

Bir yönetmelik taslağına başlamadan önce ilk soru “Bu konuda yönetmelik çıkarma yetkisi kimde?” olmalıdır. Anayasa’nın 124. maddesine göre Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarabilir.

Bu konuyla bağlantılı olarak Wi-Fi Nasıl Bağlanılır? Telefon ve Bilgisayar Rehberi içeriğine de göz atabilirsiniz.

Bu nedenle yalnızca bir konu hakkında kurallar yazmak, metni hukukî anlamda yönetmelik hâline getirmez. Özel şirketler, dernekler veya başka kuruluşlar kendi iç işleyişleri için “yönetmelik” adlı belgeler hazırlayabilir ancak bunların kamu hukukundaki yönetmeliklerle aynı hukukî statüye sahip olduğu düşünülmemelidir.

Yönetmeliğin hukuk sistemindeki yerini ve kimlerin yönetmelik çıkarabileceğini daha ayrıntılı öğrenmek için Yönetmelik
Nedir? rehberine bakabilirsiniz.

Önce mevcut mevzuat taranmalı

Taslağı yazmadan önce aynı alanı düzenleyen kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, mevcut yönetmelikler ve ilgili yargı kararları incelenmelidir. 5210 sayılı düzenlemede de taslakların üst hukuk normlarına aykırı olamayacağı ve düzenlenen alandaki mevzuatın tamamının gözden geçirilmesi gerektiği belirtilir.

Bu aşama önemlidir çünkü yönetmelikle kanunda bulunmayan sınırsız yeni yetkiler oluşturulamaz veya üst hukuk normuna aykırı hükümler getirilemez. Taslağın dayandığı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi açıkça belirlenmeli, düzenlemenin sınırı bu hukukî çerçeve içinde kalmalıdır.

Yönetmeliğin adı nasıl yazılır?

Resmî mevzuat hazırlama kurallarına göre taslağın adı kalın ve büyük harflerle yazılır, altı çizilmez. Ad, düzenlenen konuyu açık biçimde göstermelidir. Örneğin bir kurumun personel işlemlerini düzenleyen metinde genel ve belirsiz bir başlık yerine konuyu doğrudan açıklayan bir yönetmelik adı tercih edilir.

Mevcut bir yönetmelik değiştirilecekse sıfırdan yeni bir yönetmelik yazmak yerine “… Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” biçimindeki çerçeve düzenleme yöntemi kullanılabilir.

Yönetmeliğin maddeleri hangi sırayla yazılır?

Yeni ve bağımsız bir yönetmelikte düzenlemenin niteliğine göre genel yapı çoğunlukla şu sırayı izler: amaç, kapsam, dayanak, tanımlar, esas hükümler, görev ve yetkiler, gerekiyorsa geçiş hükümleri, yürürlük ve yürütme.

5210 sayılı Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, müstakil taslaklarda ihtiyaca göre amaç, kapsam, dayanak, tanımlar, teşkilat, organlar, nitelikler, görev, yetki ve sorumluluklar, ilgili diğer hükümler, geçici hükümler, yürürlük ve yürütme maddeleri ile eklerin sistematik biçimde sıralanmasını öngörür.

Amaç maddesi nasıl yazılır?

Amaç maddesi yönetmeliğin neden çıkarıldığını kısa ve açık biçimde anlatmalıdır. Ayrıntılı uygulama hükümleri amaç maddesine doldurulmamalıdır.

Örneğin “Bu Yönetmeliğin amacı, … ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” biçimindeki yapı birçok yönetmelikte kullanılır. Amaç maddesinin görevi, düzenlemenin hedefini tek bakışta anlaşılır hâle getirmektir.

Kapsam maddesi nasıl hazırlanır?

Kapsam, yönetmeliğin hangi kişi, kurum, faaliyet veya işlemlere uygulanacağını göstermelidir. Amaç maddesinin başka kelimelerle tekrarı olmamalıdır. Mevzuat hazırlama kuralları da kapsamın tereddüde yol açmayacak açıklıkta yazılmasını öngörür.

Eğer düzenlemenin kapsamı zaten tamamen açıksa ayrıca kapsam maddesi oluşturulması her durumda zorunlu değildir.

Dayanak maddesinde ne yazılır?

Dayanak maddesinde yönetmeliğin çıkarılmasına hukukî temel oluşturan kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya ilgili yetki hükmü açık biçimde belirtilir. Burada ilgisiz mevzuat sıralamak yerine doğrudan düzenleme yetkisini sağlayan hükümlere yer verilmelidir.

Dayanağın yanlış seçilmesi veya düzenlemenin dayanak normdaki yetki sınırını aşması, yönetmeliğin hukukî sorunlarla karşılaşmasına neden olabilir.

Tanımlar maddesi gerekli mi?

Metinde sık kullanılan ve özel anlam taşıyan terimler varsa tanımlar maddesi yararlıdır. Ancak gündelik anlamı açık olan her kelimeyi tanımlamak metni gereksiz yere uzatır.

Resmî taslaklarda tanımlar bentler hâlinde düzenlenebilir. 5210 sayılı kurala göre tanımların alfabetik sıralanması esastır.

Madde, fıkra, bent ve alt bent nasıl düzenlenir?

Yönetmelik maddeleri sistematik bir hiyerarşi içinde yazılır. Maddeler fıkralardan, fıkralar bentlerden, bentler gerektiğinde alt bentlerden oluşabilir. Fıkralar “(1), (2)” biçiminde; bentler “a), b), c)” şeklinde gösterilir.

Madde başlıkları içeriği doğru yansıtmalı, kısa olmalı ve başlığın sonuna noktalama işareti konulmamalıdır. Metin içinde aynı kavram için farklı sözcükler kullanmaktan kaçınılmalı ve terim birliği korunmalıdır.

Yönetmelik dili nasıl olmalı?

Mevzuat metni mümkün olduğunca kısa, açık, doğrudan ve yoruma gereksiz alan bırakmayacak şekilde hazırlanmalıdır. Uzun, çok sayıda yan cümle içeren maddeler uygulamada anlaşmazlık yaratabilir.

Bir yükümlülük getiriliyorsa kimin ne yapacağı, hangi durumda yapacağı ve gerekiyorsa süre açık biçimde belirtilmelidir. “Gerekli işlem yapılır” gibi işlemi ve sorumluyu belirsiz bırakan ifadeler yerine uygulanabilir hükümler kurulmalıdır.

Yönetmeliğe kanunda olmayan ceza konabilir mi?

Yönetmeliğin üst hukuk normlarına aykırı olamaması temel kuraldır. Özellikle kişilere yeni yükümlülük, yaptırım veya sorumluluk getiren düzenlemelerde açık hukukî dayanak bulunup bulunmadığı dikkatle incelenmelidir.

Yönetmelik, kanunun verdiği yetkinin dışına çıkarak bağımsız biçimde suç ve ceza oluşturma aracı olarak kullanılamaz. Taslak hazırlanırken hukuk biriminin incelemesi bu nedenle kritik önem taşır.

Yürürlük maddesi nasıl yazılır?

Yürürlük maddesinde yönetmeliğin hangi tarihte yürürlüğe gireceği tereddütsüz biçimde belirtilmelidir. En yaygın örnek “Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.” hükmüdür.

Ancak uygulama için hazırlık süresi gerekiyorsa ileri bir tarih de belirlenebilir. Özellikle ekonomik ve ticari hayatı etkileyen düzenlemelerde yayımlanma ile yürürlük arasında makul süre bırakılması mevzuat hazırlama kurallarında öngörülen yaklaşımlardan biridir.

Yürütme maddesi nedir?

Yönetmeliğin sonunda düzenlemeyi kimin yürüteceğini belirten hüküm yer alır. Örneğin ilgili bakan tarafından çıkarılan bir yönetmelikte yürütme görevi ilgili bakana verilebilir. Yetkili makam, yönetmeliğin hukukî dayanağı ve kurum yapısına göre doğru biçimde yazılmalıdır.

Genel gerekçe hazırlanması gerekir mi?

5210 sayılı düzenlemeye göre mevzuat taslaklarında taslak adı ve genel gerekçe bulunması zorunludur. Genel gerekçede hangi sorunun çözülmek istendiği, mevcut düzenlemenin neden yeterli olmadığı ve yeni düzenlemeyle neyin amaçlandığı açıklanır.

Gerekçe ile yönetmelik maddeleri birbirinden ayrılmalıdır. Hukuk kuralı yönetmelik metninde yer alır; gerekçe ise bu kuralın neden getirildiğini açıklar.

Kurum görüşleri ve hukuk birimi incelemesi neden önemli?

Kamu kurumlarınca hazırlanan taslaklar ilgili görevli birimlerce hazırlanır. Taslak hukuk birimi dışında hazırlanmışsa hukuk biriminin görüşünün alınması gerekir. Birden fazla kurumun görev alanını ilgilendiren hükümler bulunuyorsa ilgili kurumlarla görüş ve mutabakat süreci de önem taşır.

Mevzuat hazırlama sisteminde ilgili bakanlıkların, kamu kurumlarının ve konusuna göre belirli kurumların görüşlerinin alınması öngörülebilir. Kamuoyunu ilgilendiren taslaklar da yürürlüğe girmeden önce görüşe açılabilir.

Her yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanır mı?

Hayır. Anayasa, hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete’de yayımlanacağının kanunla belirtileceğini öngörür. 3011 sayılı Resmî Gazete’de Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun; Cumhurbaşkanlığı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin işbirliği ve görev alanlarına ilişkin, kamu personeline dair genel hükümler içeren veya kamuyu ilgilendiren belirli yönetmeliklerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasını düzenler.

Mahallî idarelerin kendi yetki ve görev alanlarına ilişkin yönetmeliklerinde ise farklı ilan kuralları bulunur. Bu nedenle taslak hazırlanırken yayım usulü ayrıca kontrol edilmelidir.

Basit bir yönetmelik taslağı hangi iskeleti izler?

Yeni bir yönetmelik hazırlanırken konuya göre değişmekle birlikte şu temel iskelet kullanılabilir: yönetmeliğin adı; amaç; kapsam; dayanak; gerekiyorsa tanımlar; uygulamaya ilişkin esas maddeler; görev, yetki ve sorumluluklar; geçici hükümler gerekiyorsa geçici maddeler; yürürlük ve yürütme.

Bu iskelet hazır bir yönetmelik şablonunu kopyalayıp yalnız isimleri değiştirmek anlamına gelmez. Her hüküm dayanak mevzuata, kurumun yetkisine ve düzenlenen konunun ihtiyacına göre yeniden kurulmalıdır.

Yönetmelik yazarken en sık yapılan hatalar

En yaygın hatalar arasında hukukî dayanak belirlenmeden metin hazırlamak, üst normdaki hükmü aşmak, amaç ile kapsamı birbirinin tekrarı hâline getirmek, tanımları gereksiz yere çoğaltmak, uzun ve belirsiz maddeler yazmak, aynı kavram için farklı terimler kullanmak ve yürürlük-yürütme hükümlerini eksik bırakmak bulunur.

Mevcut bir düzenlemeyi değiştirirken değişiklik hükümlerinin yanlış maddeye işlenmesi de uygulamada sorun yaratabilir. Bu nedenle taslak son aşamada yalnız dil açısından değil, hukuk tekniği ve mevcut mevzuatla uyum açısından da kontrol edilmelidir.

Kısaca yönetmelik nasıl yazılır?

Kısaca yönetmelik nasıl yazılır sorusunun cevabı, önce yetki ve hukukî dayanağı tespit etmekle başlar. İlgili tüm üst mevzuat tarandıktan sonra düzenlemenin amacı ve kapsamı belirlenir; hükümler sistematik biçimde maddelere ayrılır; dayanak, tanımlar, esaslar, geçiş hükümleri, yürürlük ve yürütme düzenlenir. Kamu kurumlarının resmî taslaklarında 5210 sayılı Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik esas alınır ve gerekli görüş-hukuk inceleme süreçleri tamamlanır. İyi bir yönetmelik yalnız düzgün yazılmış değil, aynı zamanda yetkiye dayanan, üst hukuk normlarıyla uyumlu ve uygulanabilir bir metindir.