Yönetmelik Nedir? Kim Çıkarır, Kanundan Farkı Nedir?

Yönetmelik nedir? Yönetmelik, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri tarafından kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkarılabilen düzenleyici işlemdir. Anayasa’nın 124. maddesine göre yönetmelikler dayandıkları kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine aykırı olamaz.
Anayasa Mahkemesi
Bu nedenle yönetmelik, kanunun yerine geçen yeni bir kanun değil; üst düzenlemelerin uygulamada nasıl işletileceğini ayrıntılandıran hukukî düzenleme araçlarından biridir.

Yönetmelik nedir ve ne işe yarar?

Kanunlar çoğu zaman bir alanın temel kurallarını belirler ancak uygulamadaki bütün teknik ayrıntıları tek tek düzenlemez. Yönetmelikler bu noktada devreye girebilir. Başvuru yöntemi, kurumların çalışma usulü, teknik şartlar, görev dağılımı veya bir kanunda öngörülen sürecin nasıl yürütüleceği gibi ayrıntılar yönetmelikle düzenlenebilir.

Örneğin bir kanun belirli bir faaliyetin hangi genel şartlara tabi olduğunu belirleyebilir; ilgili yönetmelik ise başvurunun hangi belgelerle yapılacağını, işlemlerin hangi aşamalardan geçeceğini veya yetkili birimlerin görevlerini ayrıntılandırabilir. Ancak yönetmelik, dayandığı üst hukuk kuralına aykırı bir sonuç oluşturamaz.

Yönetmeliği kim çıkarabilir?

Anayasa’nın 124. maddesinde yönetmelik çıkarabilecek makamlar Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri olarak belirtilir. Bu yetki, söz konusu makamların kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlama amacıyla kullanılabilir.
Anayasa Mahkemesi

Kamu tüzelkişileri kavramı yalnızca merkezi idareyi ifade etmez. Kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kamu tüzelkişiliği kazanmış kurum ve kuruluşlar da kendi yetki alanları içinde yönetmelik çıkarabilir. Belediyeler gibi mahallî idarelerin de kamu tüzelkişiliği bulunur; bunların düzenlemeleri ise görev ve yetki alanlarıyla sınırlıdır.

Bu konuyla bağlantılı olarak Qi2 Şarj Nedir? Qi ve MagSafe’den Farkı Ne? içeriğine de göz atabilirsiniz.

Yönetmelik ile kanun arasındaki fark nedir?

Kanun ve yönetmelik farkı öncelikle çıkaran makam ve hukukî işlev bakımından ortaya çıkar. Kanunlar Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilir. Yönetmelikler ise Anayasa’da belirtilen yürütme ve kamu idaresi makamlarınca çıkarılır.

Yönetmelik bir kanunu değiştiremez veya kanuna aykırı bir hüküm getiremez. Anayasa ayrıca kanunların Anayasa’ya aykırı olamayacağını, yönetmeliklerin de ilgili kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamayacağını açıkça düzenler.
Anayasa Mahkemesi
Dolayısıyla aynı konuda yönetmelik hükmü ile dayandığı kanun arasında çatışma bulunduğunda yönetmelikle kanunu bertaraf etmek mümkün değildir.

Temel hak ve özgürlükler bakımından da önemli bir sınır vardır. Anayasa’nın 13. maddesi temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceğini belirtir. Bu nedenle yönetmelik, kanuni dayanağı olmadan temel bir hakkı bağımsız biçimde sınırlayan bir araç olarak kullanılamaz.
Anayasa Mahkemesi

Her yönetmelik Resmî Gazete’de yayımlanır mı?

Hayır. Sık yapılan yanlışlardan biri bütün yönetmeliklerin mutlaka Resmî Gazete’de yayımlanması gerektiğini düşünmektir. Anayasa’nın 124. maddesi, hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete’de yayımlanacağının kanunla belirleneceğini söyler.
Anayasa Mahkemesi

3011 sayılı Resmî Gazete’de Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanun; kurumların iş birliği, yetki ve görev alanlarıyla ilgili hükümler düzenleyen, kamu personeline ilişkin genel hükümler içeren veya kamuoyunu ilgilendiren yönetmeliklerin Resmî Gazete’de yayımlanmasını öngörür. Millî emniyet ve millî güvenlikle ilgili olup gizlilik derecesi taşıyan yönetmelikler için ise kanunda istisna bulunur.

Resmî Gazete’nin kendi açıklamasında da 3011 sayılı Kanunda belirtilen yönetmeliklerin yayımlanan düzenlemeler arasında bulunduğu belirtilmektedir.
Resmi Gazete
Mahallî idarelerce kendi görev ve yetki alanlarında çıkarılan yönetmelikler için ise 3011 sayılı Kanun yerel ilan yöntemleri öngörür.

Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girer?

Yürürlük tarihi yönetmeliğin kendi hükmüne ve uygulanacak mevzuata göre belirlenebilir. Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemelerde genellikle metnin sonunda “yürürlük” başlıklı bir madde bulunur ve düzenlemenin yayım tarihinde veya belirtilen başka bir tarihte yürürlüğe gireceği yazılır.

Cumhurbaşkanının çıkardığı yönetmelikler bakımından Anayasa, yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe gireceğini düzenler.
Anayasa Mahkemesi
Bu nedenle belirli bir yönetmeliğin hangi tarihten itibaren uygulanacağını öğrenmenin en güvenli yolu yönetmeliğin güncel metnindeki yürürlük maddesine bakmaktır.

Yönetmelik kanuna aykırı olursa ne olur?

Yönetmeliklerin üst hukuk normlarına uygun olması gerekir. Anayasa’nın 124. maddesindeki “bunlara aykırı olmamak şartıyla” ifadesi bu sınırı doğrudan ortaya koyar.
Anayasa Mahkemesi
Yönetmeliğin kanuna, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesine veya başka bir üst hukuk kuralına aykırı olduğu ileri sürülebilir.

Anayasa’nın 125. maddesine göre idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.
Anayasa Mahkemesi
Bir yönetmeliğin iptalinin hangi mahkemeden ve hangi usulle talep edilebileceği ise düzenlemeyi çıkaran makam, işlemin niteliği ve somut uyuşmazlığa göre değişebilir. Bu nedenle belirli bir yönetmeliğe karşı dava süresi veya görevli mahkeme konusunda somut hukukî durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Yönetmelik ile genelge ve yönerge aynı şey mi?

Hayır. Yönetmelik, Anayasa’da açıkça düzenlenen bir düzenleyici işlem türüdür. Genelge ve yönerge ise idarede çoğunlukla uygulama birliğini sağlamak, kurum içi işleyişi açıklamak veya alt birimlere talimat vermek amacıyla kullanılan farklı idarî düzenleme araçlarıdır.

Ancak bir belgenin yalnızca adına bakarak hukukî etkisini kesin biçimde belirlemek doğru değildir. Belgeyi hangi makamın çıkardığı, hangi hukukî yetkiye dayandığı, kimlere yönelik olduğu ve içeriğinin ne düzenlediği birlikte değerlendirilir. Bir genelge veya yönerge de kendisinden üst düzeydeki hukuk kurallarına aykırı olamaz.

Yönetmelik nereden bulunur?

Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelikler Resmî Gazete’nin internet sitesinden tarih, sayı veya düzenleme adıyla aranabilir. Yürürlükteki mevzuatın güncel hâlini kontrol ederken yalnızca ilk yayımlanan metne bakmak yeterli olmayabilir; yönetmelik daha sonra değiştirilmiş veya bazı hükümleri yürürlükten kaldırılmış olabilir.

Bu nedenle bir yönetmelik hakkında işlem yapmadan önce güncel metnin, değişikliklerin ve yürürlük tarihinin kontrol edilmesi önemlidir. Özellikle başvuru süresi, ücret, belge şartı veya idari yükümlülük gibi pratik sonuç doğuran konularda eski bir yönetmelik metnine dayanmak hatalı sonuca yol açabilir.

Kısaca yönetmelik ne demektir?

Kısaca yönetmelik; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin kendi görev alanlarındaki kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkarabildiği düzenleyici işlemdir. Yönetmelik üst hukuk kurallarına aykırı olamaz ve kanunun yerini tutmaz. Her yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanması zorunlu değildir; hangi yönetmeliklerin yayımlanacağı kanunla belirlenir. Belirli bir yönetmeliğin ne zaman yürürlüğe girdiğini ve bugün hangi hükümlerinin geçerli olduğunu anlamak için güncel mevzuat metninin kontrol edilmesi gerekir.