Diyabet Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tanı Süreci

Diyabet nedir? Diyabet, vücudun kandaki glukozu yani kan şekerini sağlıklı bir aralıkta düzenlemekte zorlandığı kronik bir hastalık grubudur. Bunun temelinde vücudun yeterli insülin üretememesi, insülini etkili biçimde kullanamaması veya her ikisinin birlikte görülmesi yer alabilir. İnsülin, glukozun kandan hücrelere geçerek enerji için kullanılmasına yardımcı olan bir hormondur. Kan şekeri uzun süre yüksek kaldığında kalp, böbrekler, gözler, sinirler ve kan damarları zarar görebilir.
Dünya Sağlık Örgütü

Diyabet nedir ve vücutta ne olur?

Yemeklerden alınan karbonhidratların önemli bir bölümü sindirim sırasında glukoza dönüşür ve kana geçer. Kan şekeri yükseldiğinde pankreas insülin salgılar. İnsülin, glukozun hücreler tarafından kullanılmasına yardımcı olur. Diyabette ise bu sistem gerektiği gibi çalışmaz ve kanda normalden fazla glukoz birikebilir.

Diyabet tek bir hastalık değildir. Tip 1 diyabet, tip 2 diyabet ve gebelik diyabeti en sık karşılaşılan türlerdir. Ayrıca prediyabet, kan şekeri düzeylerinin normalden yüksek ancak diyabet tanısı için gereken seviyenin altında olduğu bir durumdur. Prediyabet, ileride tip 2 diyabet gelişme riskinin arttığını gösterir.
Diyabet ve Sindirim Enstitüsü

Diyabet türleri nelerdir?

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere zarar verdiği otoimmün bir durumdur. Vücut çok az insülin üretir veya hiç üretemez. Çocukluk ve gençlik döneminde sık görülse de her yaşta ortaya çıkabilir. Tip 1 diyabet yaşayan kişilerin yaşamlarını sürdürebilmek için insüline ihtiyaçları vardır.

Tip 2 diyabet ise vücudun insülini etkili kullanamamasıyla ilişkilidir ve zamanla pankreasın ihtiyacı karşılayacak kadar insülin üretememesi de tabloya eklenebilir. Dünya Sağlık Örgütü, diyabetli kişilerin yüzde 95’inden fazlasında tip 2 diyabet bulunduğunu belirtiyor. Genetik yatkınlık, yaş ve yaşam tarzıyla ilişkili bazı faktörler tip 2 diyabet riskini etkileyebilir.
Dünya Sağlık Örgütü

Gebelik diyabeti, hamilelik sırasında ortaya çıkan yüksek kan şekeri durumudur. Çoğu kişide doğumdan sonra düzelmesine rağmen gebelik diyabeti öyküsü ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet riskinin yükselmesiyle ilişkilidir.
Diyabet ve Sindirim Enstitüsü

Diyabet belirtileri nelerdir?

Diyabet belirtileri kişiden kişiye ve diyabet türüne göre değişebilir. Sık idrara çıkma, normalden fazla susama veya acıkma, belirgin yorgunluk, bulanık görme ve açıklanamayan kilo kaybı yaygın belirtiler arasındadır. Bazı kişilerde yaraların geç iyileşmesi veya tekrarlayan enfeksiyonlar da görülebilir.
Diyabet ve Sindirim Enstitüsü

Tip 1 diyabette belirtiler birkaç gün veya hafta içinde daha hızlı ortaya çıkabilir. Tip 2 diyabette ise belirtiler hafif olabilir, yıllar içinde yavaş gelişebilir veya kişi uzun süre belirgin bir şikâyet yaşamayabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilerin bulunup bulunmamasına bakarak diyabeti dışlamak mümkün değildir.
Dünya Sağlık Örgütü

Diyabet tanısı nasıl konur?

Diyabet tanısı kan testleriyle değerlendirilir. Kullanılabilen testler arasında açlık plazma glukozu, HbA1c, oral glukoz tolerans testi ve belirli durumlarda rastgele plazma glukozu yer alır. HbA1c testi, yaklaşık son iki ila üç aylık ortalama kan şekeri düzeyi hakkında bilgi verir. Hangi testin uygun olduğu kişinin belirtilerine, gebelik durumuna ve diğer klinik özelliklerine göre değişebilir.
Dünya Sağlık Örgütü

Ev tipi glukometreler günlük kan şekeri takibinde yararlı olsa da tek başına diyabet tanısı koymak için kullanılmamalıdır. NIDDK, diyabet tanısının sağlık profesyonellerince yapılan uygun kan testleriyle değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Şüpheli bir sonuç çoğu durumda ikinci bir testle doğrulanır.
Diyabet ve Sindirim Enstitüsü

Diyabet neden önemlidir?

Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, damarlar ve sinirler üzerinde hasara yol açabilir. Zaman içinde kalp-damar hastalıkları, inme, böbrek sorunları, görme kaybı, sinir hasarı ve ayak problemleri gibi komplikasyonların riski artabilir. Düzenli takip ve uygun tedavinin temel amaçlarından biri bu komplikasyonları önlemek veya geciktirmektir.
Dünya Sağlık Örgütü

Tip 2 diyabet önlenebilir mi?

Tip 1 diyabet için günümüzde bilinen bir korunma yöntemi bulunmuyor. Tip 2 diyabet ise özellikle risk altındaki kişilerde bazı yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya gelişimi geciktirilebilir. Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve tütün kullanımından kaçınmak önerilen temel yaklaşımlar arasındadır.
Dünya Sağlık Örgütü

Bununla birlikte diyabet yalnızca çok şeker yemekle açıklanabilecek basit bir durum değildir. Tip 1 ve tip 2 diyabetin gelişim mekanizmaları farklıdır; genetik, bağışıklık sistemi, metabolik özellikler ve çeşitli çevresel faktörler rol oynayabilir. Bu nedenle diyabet şüphesi bulunan bir kişinin kendi kendine tanı koyması yerine sağlık kuruluşuna başvurması önemlidir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Sık idrara çıkma, olağandışı susama, açıklanamayan kilo kaybı, belirgin yorgunluk veya bulanık görme gibi şeker hastalığı belirtileri varsa değerlendirme için sağlık profesyoneline başvurulabilir. Özellikle belirtilerin kısa sürede hızla ortaya çıkması, buna bulantı, kusma veya hızlı solunumun eşlik etmesi acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.
Dünya Sağlık Örgütü

Diyabet erken dönemde belirti vermeyebildiğinden, kişisel risk faktörleri bulunanlarda hangi sıklıkta tarama yapılması gerektiği doktorla birlikte değerlendirilmelidir. Tanı konmuş kişilerde ise tedavi planı diyabet türüne ve kişinin ihtiyaçlarına göre beslenme, fiziksel aktivite, kan şekeri takibi, ilaçlar veya insülini içerebilir.
Dünya Sağlık Örgütü