ADAS Nedir? Sürücü Destek Sistemleri Nasıl Çalışır?

ADAS nedir? ADAS, İngilizce Advanced Driver Assistance Systems ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede Gelişmiş Sürücü Destek Sistemleri anlamına gelir. Bu sistemler kamera, radar ve diğer sensörlerden gelen verileri kullanarak sürücüyü tehlikelere karşı uyarabilir veya belirli koşullarda fren, gaz ve direksiyona sınırlı müdahalede bulunabilir. Otomatik acil frenleme, adaptif hız sabitleyici, şerit takip desteği ve kör nokta uyarısı yaygın ADAS örnekleridir. ADAS’ın temel amacı sürücünün yerini almak değil, belirli sürüş görevlerinde ona destek olmak ve bazı kazaların önlenmesine veya etkisinin azaltılmasına yardımcı olmaktır. NHTSA da güncel sürücü destek teknolojilerini uyarı, çarpışmaya müdahale ve sürüş kontrol desteği gibi gruplarda ele almaktadır.
NHTSA

ADAS nedir ve ne işe yarar?

ADAS, tek bir cihazın adı değildir. Otomobilde birbirinden farklı görevleri yerine getiren birçok elektronik güvenlik ve konfor özelliğinin genel adıdır. Bazı sistemler yalnızca sürücüyü uyarır. Örneğin öndeki araca tehlikeli biçimde yaklaşıldığında önden çarpışma uyarısı sesli veya görsel ikaz verebilir. Başka sistemler ise risk büyüdüğünde araç üzerinde aktif müdahale gerçekleştirebilir; otomatik acil frenleme bunun en bilinen örneklerinden biridir.
NHTSA

ADAS’ın önemli tarafı, aracın çevresini insan sürücünün yanında elektronik olarak da izlemeye çalışmasıdır. Ancak hiçbir sensör çevreyi kusursuz göremez. Sistemlerin çalışma şartları araç modeline, sensörlerin görüş alanına, yol çizgilerine, hava koşullarına ve üreticinin yazılımına göre değişebilir.

Hangi sistemler ADAS sayılır?

ADAS başlığı altında çok sayıda özellik bulunabilir. En yaygın örneklerden bazıları şunlardır:

Önden çarpışma uyarısı: Öndeki araçla olası çarpışma riskini algılayarak sürücüyü uyarır. Otomatik acil frenleme: Çarpışma tehlikesi algılandığında sürücü yeterli müdahaleyi yapmazsa fren uygulayabilir. Şerit ihlal uyarısı: Araç sinyal verilmeden şerit çizgisine yaklaştığında uyarı oluşturabilir. Şeritte tutma desteği: İstenmeyen şerit çıkışını azaltmak için direksiyona veya bazı sistemlerde frenlere müdahale edebilir. Adaptif hız sabitleyici: Öndeki araçla ayarlanan mesafeyi korumak için aracın hızını otomatik olarak artırıp azaltabilir. Kör nokta uyarısı: Yan veya arka kör bölgede başka araç bulunduğunu sürücüye bildirebilir. Arka çapraz trafik uyarısı: Geri manevrada yanlardan yaklaşan araçlara karşı uyarabilir. NHTSA bu işlevlerin büyük bölümünü güncel sürücü destek teknolojileri arasında listeler.
NHTSA

Bu konuyla bağlantılı olarak Kuantum Nedir? Kuantum Fiziği Basitçe Nasıl Çalışır? içeriğine de göz atabilirsiniz.

ADAS nasıl çalışır?

ADAS sistemleri aracın çevresi hakkında veri toplamak için bir veya daha fazla sensör kullanır. Ön cama yerleştirilmiş kameralar yol çizgilerini, trafik işaretlerini, yayaları veya diğer araçları algılamaya yardımcı olabilir. Radar sensörleri nesnelerin mesafesi ve göreceli hızı konusunda bilgi sağlayabilir. Park ve yakın mesafe sistemlerinde ultrasonik sensörler kullanılabilir. Bazı araçlarda bunlara farklı sensör türleri de eklenebilir.

Elektronik kontrol ünitesi sensörlerden gelen verileri işler ve sistemin tanımlanmış koşullarına göre karar verir. Örneğin adaptif hız sabitleyici öndeki aracın yavaşladığını algılarsa gazı azaltabilir veya fren uygulayabilir. Şerit merkezleme sistemi ise kamera ile yol çizgilerini takip ederek direksiyona sürekli küçük düzeltmeler gönderebilir.
NHTSA

Kamera ve radar arasındaki fark nedir?

Kamera, çevrenin görsel özelliklerini değerlendirmek için kullanışlıdır. Şerit çizgileri, trafik işaretleri ve nesnelerin sınıflandırılması gibi görevlerde önemli rol oynayabilir. Radar ise elektromanyetik dalgalarla nesnenin uzaklığı ve hareketi hakkında veri üretir ve özellikle adaptif hız sabitleyici ile çarpışma önleme sistemlerinde yaygın biçimde kullanılır.

Modern araçlarda tek bir sensöre güvenmek yerine farklı sensörlerin verileri birlikte değerlendirilebilir. Buna sensör füzyonu denir. Amaç, çevrenin daha güvenilir bir modelini oluşturabilmektir. Bununla birlikte kir, kar, yoğun yağmur, sis veya sensörün görüşünü kapatan fiziksel engeller bazı sistemlerin performansını azaltabilir. Araç üreticilerinin NHTSA’da yayımlanan kullanım belgelerinde de kirlenmiş kamera ve radarların veya ağır hava koşullarının sürücü destek sistemlerini geçici olarak sınırlandırabileceği belirtilmektedir.
NHTSA

ADAS otonom sürüş mü?

Hayır. ADAS ile otonom sürüş aynı şey değildir. ADAS’ın en önemli yanlış anlaşılmalarından biri budur. Sürücü destek sistemi direksiyona ve hıza aynı anda müdahale edebilse bile sistemin kullanım koşullarına bağlı olarak sürücünün yolu sürekli izlemesi ve gerektiğinde hemen kontrolü devralması gerekebilir.

SAE J3016 standardı sürüş otomasyonunu Seviye 0’dan Seviye 5’e kadar sınıflandırır. Seviye 0’da sistemler uyarı veya anlık müdahaleler sağlayabilir. Seviye 1’de araç sürekli olarak direksiyon veya hızlanma/frenleme desteği verir. Seviye 2’de ise direksiyon ile hızlanma/frenleme aynı anda desteklenebilir; buna rağmen sürücü sürüş görevini sürekli denetler. SAE, Seviye 0-2 özelliklerini sürücü destek özellikleri olarak ayırırken Seviye 3-5’i otomatik sürüş özellikleri olarak sınıflandırır.
SAE Mobilus

Seviye 2 ADAS aracın kendi kendine sürdüğü anlamına gelir mi?

Hayır. Seviye 2 sistemlerde araç belirli şartlarda direksiyonu ve hız kontrolünü aynı anda destekleyebilir ancak sürücü hâlâ sürüşten sorumludur. SAE’nin sınıflandırmasında Seviye 2 sırasında sürücünün sistemi sürekli denetlemesi ve gerektiğinde direksiyon, fren veya gaz kontrolünü devralması gerekir.
SAE International

Euro NCAP de otoyol destek sistemlerini değerlendirirken sürücünün sorumlu ve sürüş görevine bağlı kalması gerektiğini özellikle vurgular. Değerlendirmede yalnız aracın ne kadar iyi şerit ve mesafe kontrolü yaptığına değil, sistemin sürücünün aşırı güvenmesini önleyip önlemediğine ve sistem sınırlarına ulaşıldığında güvenli yedek davranış gösterip göstermediğine de bakılır.
Euro NCAP

Adaptif hız sabitleyici nasıl çalışır?

Adaptif hız sabitleyici, klasik hız sabitleyiciden farklı olarak yalnız seçilen hızı korumaz. Önündeki araçla belirlenen takip mesafesini korumak için hızı otomatik olarak azaltabilir veya artırabilir. Bunun için çoğunlukla ön radar, kamera veya bunların birlikte kullanıldığı sensör sistemlerinden yararlanılır.

Ancak adaptif hız sabitleyici sürücünün takip mesafesi, yol şartları ve trafik konusunda dikkatli olma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sistemin algılayamadığı nesneler veya çalışmadığı hız ve yol koşulları bulunabilir.

Şerit takip ve şerit merkezleme aynı şey mi?

Tam olarak değil. Şerit ihlal uyarısı yalnızca aracın istemeden şeritten çıkmak üzere olduğunu bildirebilir. Şeritte tutma desteği, çıkışı engellemek için kısa direksiyon müdahaleleri yapabilir. Şerit merkezleme ise sistem aktif olduğu sürece aracı şeridin merkezinde tutmak için daha sürekli direksiyon desteği verebilir. NHTSA bu işlevleri birbirinden ayrı sürücü destek teknolojileri olarak tanımlar.
NHTSA

Otomatik acil frenleme nasıl çalışır?

Otomatik acil frenleme, ön tarafta çarpışma riski algılandığında sürücü yeterli tepki vermiyorsa aracın frenlerini otomatik olarak devreye sokabilir. Sistemin amacı bazı çarpışmaları önlemek veya çarpışma gerçekleşecekse hızın düşürülmesine yardımcı olarak şiddetini azaltmaktır.

Bazı sistemler yayaları da algılayabilecek şekilde tasarlanmıştır. Ancak sistemin algılama mesafesi ve hangi hızlarda çalıştığı araçtan araca değişebilir. Bu nedenle AEB bulunması takip mesafesinin azaltılabileceği anlamına gelmez.
NHTSA

ADAS hangi koşullarda çalışmayabilir?

ADAS sistemlerinin sınırları sensör türüne göre değişir. Kamera görüşü yoğun yağmur, sis, kar, doğrudan güneş ışığı, kirli ön cam veya silinmiş yol çizgilerinden etkilenebilir. Radar sensörünün önü çamur, buz veya karla kaplandığında bazı işlevler geçici olarak devre dışı kalabilir. NHTSA’da yayımlanan araç dokümanlarında da bu tür çevresel ve fiziksel koşulların şerit ve radar tabanlı sürücü destek özelliklerinin performansını sınırlandırabileceği belirtilmektedir.
NHTSA

Bu yüzden otomobilin “şeridi kendi takip ediyor” veya “öndeki aracı kendisi görüyor” olması, sürücünün dikkatini yoldan ayırabileceği anlamına gelmez.

ADAS kalibrasyonu nedir?

ADAS kalibrasyonu, kamera ve radar gibi sensörlerin aracın geometrisine ve sürüş eksenine göre doğru açı ve konumda çalışmasının ayarlanması veya doğrulanmasıdır. Sensör fiziksel olarak birkaç derece yanlış hizalanırsa sistem çevredeki nesneleri veya şeritleri beklenenden farklı konumda değerlendirebilir.

Çarpışma onarımı, kamera veya radarın sökülmesi, bazı ön cam ve tampon işlemleri veya üreticinin belirlediği servis prosedürlerinden sonra kalibrasyon gerekebilir. Bosch, OEM gereksinimlerine göre çarpışma onarımları, bakım ve servis sonrasında ADAS sensörlerinin yeniden ayarlanması ve doğru biçimde kalibre edilmesi gerektiğini belirtiyor; profesyonel sistemler ön kamera ile ön, yan ve arka radarların kalibrasyonu için kullanılıyor.
Mobility Aftermarket

Ön cam değişince ADAS kalibrasyonu gerekir mi?

Ön cama bağlı kamera bulunan araçlarda ön cam değişimi kameranın konumunu etkileyebileceği için üretici prosedürüne göre kalibrasyon gerekebilir. Ancak işlem gereksinimi araç modeline ve sisteme göre değişir. Bu nedenle “her ön cam değişiminde mutlaka aynı kalibrasyon yapılır” veya “hiç gerekmez” şeklinde genel bir kural yerine aracın servis dokümanı esas alınmalıdır.

ADAS arızası nasıl anlaşılır?

Araç gösterge panelinde sürücü destek sisteminin kullanılamadığına ilişkin uyarı verebilir. Adaptif hız sabitleyicinin devreye girmemesi, şerit desteğinin geçici olarak kapanması veya kamera ve radarın engellendiğini belirten mesajlar sensör görüşünün kısıtlandığını veya sistemde bir sorun bulunduğunu gösterebilir.

Öncelikle sensörün veya kameranın bulunduğu bölgenin kir, kar veya buzla kapalı olup olmadığı kontrol edilebilir. Uyarı devam ediyorsa araç üreticisinin talimatlarına göre teknik kontrol yapılması gerekir. Sensörü rastgele elle ayarlamak veya konumunu değiştirmek doğru değildir.

ADAS sürüş güvenliğini garanti eder mi?

Hayır. ADAS, sürücünün hata yapma ihtimalini azaltmaya veya bazı risklerde daha hızlı uyarı ve müdahale sağlamaya yardımcı olabilir fakat fizik kurallarını değiştirmez. Lastiklerin yol tutuşu, hız, takip mesafesi, görüş şartları ve sürücünün dikkati güvenlik açısından hâlâ belirleyicidir.

NHTSA, ADAS’ın sensörler ve yazılımla belirli sürüş görevlerine destek verdiğini ancak sürüş işlevinin tamamını üstlenmediğini ve sürücünün görevine bağlı kalması gerektiğini açıkça vurgular.
NHTSA

Araba alırken ADAS özellikleri nasıl karşılaştırılır?

Yalnızca “ADAS paketi var” ifadesine bakmak yeterli değildir. Hangi özelliklerin standart, hangilerinin opsiyonel olduğunu tek tek incelemek gerekir. Örneğin bir araçta yalnız şerit ihlal uyarısı bulunurken başka bir araç aktif şeritte tutma veya şerit merkezleme sağlayabilir. Benzer biçimde standart hız sabitleyici ile adaptif hız sabitleyici aynı özellik değildir.

Sistemlerin çalışma hızları, dur-kalk trafikte çalışıp çalışmadığı, sürücü izleme yöntemi ve hangi koşullarda devreden çıktığı da kullanım deneyimini etkiler. Euro NCAP’ın sürüş destek değerlendirmeleri de sistemleri yalnız özellik listesine göre değil, yardım kabiliyeti ile güvenlik yedeği ve sürücü bağlılığı açısından değerlendirir.
Euro NCAP

Kısaca ADAS ne demektir?

Kısaca ADAS, otomobilde çevreyi sensörlerle izleyerek sürücüye uyarı veren veya belirli koşullarda fren, hız ve direksiyon desteği sağlayan gelişmiş sürücü destek sistemlerinin genel adıdır. Adaptif hız sabitleyici, otomatik acil frenleme, kör nokta uyarısı ve şerit destek sistemleri ADAS örnekleridir. ADAS otonom sürüşle eş anlamlı değildir; özellikle SAE Seviye 0-2 sistemlerde sürücünün yolu izlemesi ve aracı gerektiğinde kontrol etmesi gerekir. Kamera ve radarların doğru çalışması için temiz, engelsiz ve bazı servis işlemlerinden sonra doğru kalibre edilmiş olması da önemlidir.