Dava Nedir? Hukuk ve Ceza Davası Ne Demek?

Dava nedir? En basit hukukî anlamıyla dava, bir hakkın korunması, bir uyuşmazlığın çözülmesi veya hukuken belirli bir sonucun elde edilmesi için yargı makamına başvurulmasıdır. Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü davayı, bir kimsenin diğer kimseden hâkim huzurunda hakkını istemesi olarak tanımlar. Ancak günlük kullanımda “dava” sözcüğü hukuk davalarının yanında ceza ve idari yargı süreçleri için de genel bir ifade olarak kullanılabilir. Hangi mahkemenin görevli olduğu, dava açma şekli ve süreler uyuşmazlığın türüne göre değişir.

Dava nedir?

Dava, yalnız bir kişinin “haklı olduğunu söylemesi” değildir. Mahkemeden belirli bir hukukî koruma talep edilmesini ve bu talebin yargılama kuralları içinde incelenmesini ifade eder. Hukuk davalarında genellikle talepte bulunan tarafa davacı, talebin yöneltildiği kişiye ise davalı denir.

Örneğin ödenmeyen bir alacağın tahsili, bir sözleşmeden doğan uyuşmazlık, boşanma, tazminat veya mülkiyetle ilgili talepler hukuk davasına konu olabilir. Bununla birlikte her uyuşmazlık aynı mahkemede ve aynı usulle görülmez.

Dava açmak ne demek?

Dava açmak, yargı merciinden hukukî bir talep hakkında karar verilmesini istemektir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre hukuk davası, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dilekçede mahkeme, taraflar, olaylar, deliller, hukukî sebepler ve talep sonucu gibi kanunun öngördüğü bilgilerin bulunması gerekir.

Dava açılmasıyla birlikte mahkeme önce görev, yetki ve dava şartları gibi usule ilişkin konuları değerlendirir. Bu nedenle yalnız haklı olduğunu düşünmek yeterli değildir; başvurunun doğru mahkemeye, doğru usulle ve varsa kanunî süresi içinde yapılması da önem taşır.

Davacı ve davalı kimdir?

Davacı, hukuk mahkemesinde talepte bulunarak davayı açan taraftır. Davalı ise bu talebin kendisine yöneltildiği kişidir. Örneğin bir alacaklı borcun ödenmesi için dava açarsa alacaklı davacı, hakkında talepte bulunulan kişi davalı olabilir.

Ancak her yargısal süreçte tarafların adı davacı ve davalı değildir. Ceza yargılamasında suç şüphesi altındaki kişi soruşturma aşamasında şüpheli, kovuşturma başladıktan sonra sanık olarak adlandırılır. Bu nedenle hukuk davasındaki taraf kavramları ceza davasına aynen taşınmamalıdır.

Hukuk davası nedir?

Hukuk davaları, özel hukuk alanındaki hak ve uyuşmazlıkların mahkeme önüne taşındığı davalardır. Alacak, tazminat, boşanma, nafaka, miras, kira, mülkiyet ve sözleşme uyuşmazlıkları buna örnek olabilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu farklı dava türleri düzenler. Eda davasında bir şeyin verilmesi, yapılması veya yapılmaması istenir. Tespit davasında bir hakkın veya hukukî ilişkinin varlığı ya da yokluğunun belirlenmesi talep edilir. İnşaî davada ise yeni bir hukukî durum oluşturulması, mevcut durumun değiştirilmesi veya sona erdirilmesi amaçlanır.

Ceza davası nedir?

Ceza davası, bir suç işlendiği iddiasının ceza mahkemesinde yargılanmasına ilişkin süreçtir. Burada önemli bir fark vardır: Suç mağduru veya şikâyetçi, genel kural olarak hukuk davasında olduğu gibi doğrudan kendi adına “ceza davası açmaz”. Suç şüphesi üzerine Cumhuriyet savcılığı soruşturma yürütür.

Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre yeterli şüphe bulunması hâlinde Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler. Mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar. Dolayısıyla “şikâyet etmek” ile “kamu davasının açılması” aynı işlem değildir.

Şikâyet ile dava açmak aynı şey mi?

Hayır. Özellikle ceza hukukunda şikâyet, yetkili makamlara bir suçla ilgili başvuruda bulunulmasıdır. Başvuru polis, jandarma veya Cumhuriyet başsavcılığı gibi yetkili mercilere yapılabilir. Bundan sonra soruşturma süreci yürütülür.

Şikâyet üzerine her durumda ceza davası açılması zorunlu değildir. Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunmadığı değerlendirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir. Yeterli şüphe bulunup gerekli şartlar oluşursa iddianame düzenlenir ve iddianamenin kabulüyle dava aşamasına geçilir.

İdari dava nedir?

İdari davalar, kamu idaresinin işlem ve eylemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargıda incelenmesine ilişkin davalardır. İdari işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenebileceği gibi, idari işlem veya eylem nedeniyle doğrudan zarar gördüğünü ileri süren kişi şartları varsa tam yargı davası açabilir.

İdari yargıda görevli mahkeme, başvuru yöntemi ve dava açma süresi uyuşmazlığın niteliğine göre değişebilir. Bu nedenle özel hukuk uyuşmazlığı ile idari uyuşmazlığın birbirinden ayrılması önemlidir.

Dava dilekçesinde neler bulunur?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava dilekçesinde bulunması gereken temel unsurları düzenler. Bunlar arasında mahkemenin adı, davacı ve davalının bilgileri, davanın konusu ve değeri gerektiğinde, olayların açık özeti, deliller, dayanılan hukukî sebepler ve mahkemeden istenen açık talep sonucu yer alır.

Bir dava dilekçesinin yalnız uzun veya hukukî terimlerle dolu olması onu doğru hâle getirmez. Talebin açık, olayların anlaşılır ve delillerle bağlantının kurulmuş olması önemlidir.

Dava açmak için avukat zorunlu mu?

Türkiye’de birçok hukuk davasında kişinin kendisini avukatla temsil ettirmesi genel olarak zorunlu değildir. Bununla birlikte uyuşmazlığın türü, süreler, görevli mahkeme, talep sonucu ve usul kuralları davanın sonucunu önemli ölçüde etkileyebilir.

Maddi durumu avukatlık ve yargılama giderlerini karşılamaya elverişli olmayan kişiler için şartları oluştuğunda adli yardım mekanizmaları bulunur. Adli yardım, hukuk ve idari davalarda yargılama giderleri ve avukatlık hizmeti bakımından belirli kolaylıklar sağlayabilir.

Dava açma süresi var mı?

Her dava için tek ve ortak bir dava açma süresi yoktur. Bazı uyuşmazlıklarda hak düşürücü süreler, bazı alanlarda zamanaşımı süreleri veya özel başvuru süreleri bulunabilir. İdari davalarda da kanunda belirtilen süreler önem taşır.

Sürenin kaçırılması bazı durumlarda talebin mahkeme tarafından incelenmesini engelleyebileceği için, somut uyuşmazlıkta hangi sürenin geçerli olduğu ayrıca kontrol edilmelidir.

Dava açılınca hemen duruşma olur mu?

Genellikle hayır. Dava açıldıktan sonra dosyanın kaydı, dilekçelerin tebliği, cevapların alınması ve ön inceleme gibi aşamalar bulunabilir. Hukuk davasında mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları değerlendirir; ardından uyuşmazlığın niteliğine göre tahkikat ve duruşma aşamalarına geçilebilir.

Ceza yargılamasında ise soruşturma ile kovuşturma birbirinden ayrıdır. İddianamenin kabulünden sonra mahkeme duruşma hazırlığını yapar ve duruşma günü belirler.

Dava kazanmak ne demek?

Günlük dilde “davayı kazanmak”, mahkemenin kişinin talebi doğrultusunda karar vermesi anlamında kullanılır. Ancak mahkeme bir talebi tamamen kabul edebileceği gibi kısmen kabul edip kısmen reddedebilir. Bir kararın ilk derece mahkemesinde verilmesi de her zaman sürecin tamamen sona erdiği anlamına gelmez.

Kanunda öngörülen şartlara göre istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurulabilir. Kararın kesinleşmesi ve kararın uygulanması, dava sürecinden ayrı hukukî aşamalar oluşturabilir.

Dava ile infaz aynı şey mi?

Hayır. Dava, uyuşmazlığın mahkeme önünde görülmesi ve karara bağlanması sürecidir. İnfaz ise verilen ve uygulanabilir hâle gelen kararın yerine getirilmesiyle ilgili ayrı bir aşamayı ifade eder. Özellikle ceza hukukunda hükmedilen ceza ve güvenlik tedbirlerinin uygulanması ceza infaz hukukunun konusudur.

Bu kavramın anlamını ayrıntılı öğrenmek için İnfaz
Ne Demek? rehberine bakabilirsiniz.

Mahkeme ile dava aynı şey mi?

Hayır. Mahkeme, yargılama yapan yargı merciidir; dava ise mahkeme önüne getirilen hukukî uyuşmazlık veya talebin yargılama sürecidir. Aynı mahkemede farklı dosyalara ait birçok dava görülebilir.

Benzer şekilde duruşma da davanın tamamı değildir. Duruşma, tarafların ve gerektiğinde diğer ilgililerin mahkeme önünde dinlendiği yargılama aşamalarından biridir.

Kısaca dava nedir?

Kısaca dava, bir hakkın korunması, bir uyuşmazlığın çözülmesi veya hukukî bir sonucun sağlanması için yargı makamına başvurulan süreçtir. Hukuk davalarında dava dilekçesiyle mahkemeden belirli bir talepte bulunulur. Ceza hukukunda ise soruşturmayı Cumhuriyet savcısı yürütür ve iddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle kamu davası açılır. İdari davalarda da idarenin işlem ve eylemlerinin hukukî denetimi gündeme gelebilir. Dava türü, görevli mahkeme, başvuru şekli ve süreler somut uyuşmazlığa göre değiştiğinden her dosyanın kendi hukukî şartları ayrıca değerlendirilmelidir.