DNS Nedir? Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?

DNS (Domain Name System), internette yazdığımız alan adlarını bilgisayarların kullandığı IP adresleriyle eşleştiren sistemdir. Tarayıcıya bir site adresi yazdığınızda DNS, o alan adının hangi sunucuya yöneldiğini bulmaya yardım eder. Bu yüzden DNS için sıkça internetin adres defteri benzetmesi yapılır.

DNS nedir?

İnternete bağlı servisler sayısal IP adresleri üzerinden bulunur; insanların ise her site için bu adresleri ezberlemesi pratik değildir. DNS, okunabilir alan adları ile IP adresleri arasındaki eşleşmeyi sağlar. ICANN de DNS’in alan adını IP adresine bağlayarak kullanıcıların internette gezinmesini kolaylaştırdığını açıklıyor.

DNS yalnızca web siteleri için kullanılmaz. E-posta sunucularının bulunması, alan adı doğrulamaları ve farklı servislerin hangi sunuculara yönleneceğinin belirlenmesi gibi işlerde de DNS kayıtları kullanılır.

DNS ne işe yarar?

En görünür görevi, ornek.com gibi bir alan adını uygun IP adresine çevirmektir. Böylece tarayıcının hangi sunucuya bağlanacağını bilmesi sağlanır. DNS olmasaydı birçok internet hizmetine erişirken alan adı yerine IP adreslerini bilmek gerekirdi.

DNS ayrıca bir alan adının e-postasının hangi sunucuya gideceği veya belirli bir alt alan adının hangi hizmete bağlanacağı gibi bilgileri de taşıyabilir. Bu bilgiler farklı DNS kayıt türlerinde tutulur.

DNS nasıl çalışır?

Bir alan adı açıldığında işlem kullanıcıya neredeyse anlık görünür, ancak arka planda birkaç adım gerçekleşebilir. Önce tarayıcı ve işletim sistemi daha önce alınmış bir cevabın önbellekte olup olmadığına bakar. Cevap yoksa sorgu genellikle kullanılan DNS çözümleyicisine gider.

Çözümleyici gerekli olduğunda DNS hiyerarşisindeki sunuculara başvurarak alan adının yetkili DNS sunucusunu ve ilgili kaydı bulur. Sonuç IP adresi olarak cihaza döner; tarayıcı bundan sonra web sunucusuyla bağlantı kurabilir. Cloudflare’ın teknik açıklamasında da DNS çözümlemesi, hostname’in bilgisayarların kullanabildiği IP adresine çevrilmesi olarak tanımlanıyor.

DNS sunucusu nedir?

Günlük kullanımda “DNS sunucusu” denildiğinde çoğu zaman cihazın sorgularını alan recursive resolver, yani çözümleyici kastedilir. İnternet servis sağlayıcınız varsayılan bir çözümleyici sunabilir; ayrıca herkese açık DNS çözümleyicileri de vardır.

Bunun yanında authoritative DNS sunucuları farklı bir görev yapar: Bir alan adının DNS kayıtlarının yetkili kaynağıdır. Yani kullanıcının sorgusunu araştıran çözümleyici ile alan adının kayıtlarını barındıran yetkili sunucu aynı şey değildir.

DNS kayıtları ne anlama gelir?

DNS tek bir kayıt türünden oluşmaz. En sık karşılaşılanlardan bazıları şunlardır:

• A: Alan adını bir IPv4 adresiyle eşleştirir.
• AAAA: IPv6 adresi için kullanılır.
• CNAME: Bir adı başka bir alan adına yönlendiren takma ad kaydıdır.
• MX: Alan adının e-posta sunucularını belirtir.
• TXT: Doğrulama ve e-posta güvenliği gibi amaçlarla metin tabanlı bilgiler taşıyabilir.
• NS: Alan adının yetkili ad sunucularını belirtir.

Bir web sitesinin DNS ayarını değiştirirken kayıt türünü doğru seçmek önemlidir. Yanlış bir A, CNAME veya MX kaydı sitenin ya da e-posta hizmetinin erişilemez olmasına yol açabilir.

DNS değiştirmek interneti hızlandırır mı?

Bazen ilk bağlantı hissini iyileştirebilir, fakat DNS değiştirmek internet paketinizin gerçek indirme veya yükleme hızını artırmaz. Daha hızlı yanıt veren bir çözümleyici alan adının IP adresini daha çabuk bulabilir; bundan sonraki veri aktarım hızını ise bağlantınız, sunucu, rota ve ağ yoğunluğu gibi başka etkenler belirler.

Bu nedenle “DNS değiştirince internet iki kat hızlanır” gibi iddialar doğru bir genelleme değildir. Etki, kullanılan ağ ve mevcut DNS hizmetinin performansına göre değişir.

DNS değiştirmek güvenli mi?

Güvenilir bir sağlayıcı kullanıldığında DNS değiştirmek tek başına olağan dışı bir işlem değildir. Ancak DNS sorguları ziyaret etmek istediğiniz alan adları hakkında bilgi taşıdığı için sağlayıcının gizlilik ve güvenlik politikası önemlidir.

DNSSEC gibi teknolojiler, DNS yanıtlarının doğruluğunu kriptografik imzalarla doğrulamaya yardımcı olur. Şifreli DNS yöntemleri ise cihaz ile çözümleyici arasındaki sorguların aktarımında ek gizlilik sağlayabilir. Bunlar aynı problemi çözen teknolojiler değildir.

DNS önbelleği nedir?

Sık kullanılan alan adlarının DNS cevapları belirli bir süre önbellekte tutulabilir. Böylece aynı sorgunun her seferinde baştan çözülmesi gerekmez. Kayıtların ne kadar süre saklanabileceğini etkileyen değerlerden biri TTL’dir.

Bir sitenin sunucusu yeni değiştirildiyse bazı kullanıcıların bir süre eski adrese gitmesinin nedenlerinden biri önbellekte kalan DNS bilgisidir. Günlük dilde buna çoğu zaman “DNS yayılması” denir; pratikte farklı önbelleklerin yeni kayıtları farklı zamanlarda alması söz konusudur.

DNS ile IP adresi aynı şey mi?

Hayır. IP adresi ağdaki bir hedefin adreslenmesinde kullanılır. DNS ise alan adı gibi insanların daha rahat kullandığı isimlerin ilgili IP adresleri ve diğer DNS bilgileriyle eşleştirilmesini sağlayan sistemdir.

Sık sorulan sorular

DNS açılımı nedir?

DNS, İngilizce Domain Name System ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Alan Adı Sistemi olarak karşılık bulur.

DNS olmadan internet çalışır mı?

IP adresi bilinen bazı servislere teknik olarak erişmek mümkün olabilir; ancak günümüzde web, e-posta ve çok sayıda internet hizmeti alan adı çözümlemesine dayandığı için normal internet kullanımı ciddi biçimde aksar.

8.8.8.8 veya 1.1.1.1 nedir?

Bunlar herkese açık DNS çözümleyicileriyle ilişkilendirilen IP adresleridir. Bir DNS hizmeti seçerken yalnız hız değil, gizlilik, güvenlik ve erişilebilirlik politikaları da değerlendirilmelidir.

DNS hatası neden olur?

Yanlış DNS kayıtları, çözümleyiciye erişilememesi, ağ bağlantısı sorunu, süresi dolmamış eski önbellek kayıtları veya alan adının yetkili DNS yapılandırmasındaki sorunlar DNS hatasına yol açabilir.

Kaynaklar

• ICANN – The Domain Name System
• IETF – Domain Name System
• Cloudflare Learning Center – What is DNS?